📖 ከመጽሐፉ የተወሰደ፦ «ፊሎካሊያ» (ፍቅረ ሠናይ) — ሙሉ የመጽሐፉ ማውጫና የቅዱሳን አበው ትምህርቶች | ክፍል፦ ፊሎካሊያ — ቅጽ ፭ (Volume V) | ቅዱስ አባት፦ ቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘሲና | ድርሳን 11 ከ 50

የቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘሲና ትምህርት በ15 ምዕራፎች፦ ስለ ውስጣዊ ጸጥታና ስለ ሁለቱ የጸሎት መንገዶች

ምዕራፍ 1 ሁለቱ ከእግዚአብሔር ጋር የመገናኘት ዘዴዎች

መንፈስ ቅዱስ በልቡ ውስጥ እንዲንቀሳቀስ የሚያደርጋቸው ሁለት ከእግዚአብሔር ጋር የመገናኘት ዘዴዎች ወይም ወደ ጸሎት ሁኔታ ሁለት መግቢያዎች አሉ። በእነዚህ ሁነታዎች መሠረት፣ ወይ አእምሮው ወደ ፊት ይሄዳል፣ በልቡ ወደ ጌታ ይጣበቃል (መዝ። 72፡28)፣ ቅዱሳት መጻሕፍት እንደሚሉት፣ ወይም የመንፈስ ቅዱስ የመጠባበቂያ ተግባር፣ በታላቅ ደስታ፣ አእምሮን ይስባል እና ወደ ጌታ ኢየሱስ ጥሪ እና ከእርሱ ጋር አንድ ያደርገዋል። ምንም እንኳን መንፈስ ቅዱስ በእያንዳንዳቸው "እንደፈቀደ" ቢሰራም (1ቆሮ 12፣11) እንደ ሐዋርያው ​​ገለጻ፣ ቀደም ሲል በተጠቀሱት መንገዶች እንደተገለጸው አንዳንድ ጊዜ የመንፈስ ድርጊት ከሌላው ይቀድማል። አንዳንድ ጊዜ የመንፈስ ተግባር የሚፈጸመው በልቡ ውስጥ ነው፡ ማለትም፡ የጌታ ኢየሱስን ስም አዘውትረው በመጥራት ምኞቱ ሲቀንስ፡ ያን ጊዜ መለኮታዊ ሙቀት ስለሚታይ፡ "አምላካችን የሚያጠፋ እሳት ነው" (ዕብ። 12፡29) ሕማማትን የሚበላ ነው ይላል መጽሐፍ። አንዳንድ ጊዜም መንፈሱ አእምሮን ወደ ራሱ ይስባል፣ ወደ ልብ ጥልቅ ውስጥ ያስገባዋል እና መንከራተትን ይገታል። ያኔ አስተዋይ ከኢየሩሳሌም ወደ አሦር አይዘምትም፤ ይልቁንም ከባቢሎን ወደ ጽዮን ሄዶ ከነቢዩ ጋር፡- "አቤቱ መዝሙር ለአንተ በጽዮን ወደ አንተም ጸሎት ይደረግልሃል" (መዝ 64፡2) በኢየሩሳሌም። እና ደግሞ፡ "ጌታ የጽዮንን ምርኮ በመለሰ ጊዜ ምንኛ ተጽናንተናል!" ( መዝ 125፣1) ደግሞም፡- “ያዕቆብ ደስ ይበለው እስራኤልም ሐሤት ያድርግ” (መዝ።13፡8) ማለትም ንቁ እና የሚያሰላስል አእምሮ፣ በሥራ በእግዚአብሔር ረዳትነት ስሜትን የሚያሸንፍ፣ እና በራዕይ እግዚአብሔርን ሊረዳው በሚችለው መጠን ያስባል። ከዚያም አስተዋይ፣ ወደ ታላቅ ግብዣ እንደተጠራ፣ በመለኮታዊው ምግብ እየተደሰተ፣ “በፊቴ ጠረጴዛን አዘጋጀህልኝ በሚያስጨንቁኝ ፊት” (መዝ 22፡5) ማለትም የአጋንንትና የሥጋ ምኞት እያለ ይዘምራል።

ምዕራፍ 2. እንዴት መጸለይ እንደሚቻል

ሰሎሞን “በማለዳ ዘርህን ዝራ” በማለት ተናግሯል፣ “በማታም ጊዜ እጅህን አታሳርፍ” (መክ 11፡6) በጸሎት መቋረጥ የሚሰማበት ጊዜ እንዳያመልጥህ፡- “ይህ ወይም ያ የሚከናወን እንደ ሆነ አታውቅምና” ይላል ሰሎሞን። ጠዋት ላይ ክንድ ከፍታ ባለው በርጩማ ላይ ተቀምጠህ የማሰብ ችሎታህን ከጭንቅላቱ ወደ ልብ ምራው እና እዚያ አስቀምጠው፤ ልክ እንደ ህመም ወደ ፊት ጎንበስ፣ እና በትከሻዎ እና በአንገትዎ ላይ ህመም ሲሰማዎት፣ በአእምሮዎ ወይም በነፍስዎ: "ጌታዬ ኢየሱስ ክርስቶስ፣ ማረኝ!" እናም በዚህ ጭቆና እና ተደጋጋሚ ድካም እና በፀፀት ፣ ሁል ጊዜ እነዚህን ሶስት ስሞች ተጠቀም ፣ ምግብ እንደምትበላ። “የሚበሉኝ አሁንም ይራባሉ” (ሲ 24፡21) ይላል ቃሉ። የማሰብ ችሎታህን ወደ ጸሎቱ ሁለተኛ ክፍል በማዞር “የእግዚአብሔር ልጅ ሆይ፣ ማረኝ!” በል። እና ይህን የዓረፍተ ነገሩን ክፍል ብዙ ጊዜ መድገም፣ ወደ መጀመሪያው አይቀይሩት፣ ብዙውን ጊዜ በስንፍና ምክንያት እንደሚደረገው፣ ምክንያቱም ዛፎች በተደጋጋሚ በሚተከሉበት ጊዜ ሥር አይሰጡም። በተጨማሪም ፣ በልክ መተንፈስ እና ከመጠን በላይ አይደለም ፣ ምክንያቱም ከልብ የሚነሳው ከፍተኛ ጩኸት አእምሮን ያጨልማል እና ሀሳቦችን ያሰራጫል። አእምሮን ከልቡ ያባርራሉ፣ ወደ እርሳቱ ይጥሉታል ወይም ማወቅ በማይፈልገው ሌላ ነገር እንዲጠመድ ያነሳሳሉ። የክፉ መናፍስትን ቆሻሻ ስታዩ፣ ማለትም፣ በአእምሮህ ውስጥ የሚነሱ ወይም የሚለወጡ ሃሳቦች፣ አትፍሩ። እና ስለ አንዳንድ ነገሮች ጥሩ ማስተዋል በአንተ ውስጥ በሚታይበት ጊዜ እንኳን አትስማው፣ ነገር ግን በተቻለህ መጠን እስትንፋስህን በመያዝ እና የማሰብ ችሎታህን በልብህ ውስጥ በማቆየት የጌታን የኢየሱስን ስም አዘውትረህ እየጠራህ በቅርቡ ታደቅቃለህ፣ ታጠፋቸዋለህ፣ በማይታይ መለኮታዊ ስም ትመታቸዋለህ። የመለኪያው ደራሲ “በሰማይም ሆነ በምድር ከዚህ የበለጠ ጠንካራ መሣሪያ ስለሌለ በኢየሱስ ስም ተዋጊዎቹን ገረፈ።

ምዕራፍ 3. ስለ መተንፈስ

እስትንፋስዎን እንዴት እንደሚገታ በብቸኛው ኢሳያስ እና በሌሎች ብዙ ተብራርቷል ። ኢሳያስ ያልተገደበ አእምሮ መገደብ አለበት ይላል፤ ሊቆም አይችልም ምክንያቱም ከጥምቀት በኋላ በግዴለሽነት ሕይወት ውስጥ ሌላ የባሰ መናፍስት ወደ ሰነፍ ነፍስ የተመለሰው በክፉ ኃይል ስለተበተነ ጌታ፡- “የዚያም ሰው የኋለኛው ሁኔታ ከፊተኛው ይልቅ የባሰ ይሆናል” (ማቴ። 12፡45) እንዳለ። ሌላው ደግሞ በተወሰኑ ቀናት ውስጥ የእግዚአብሔር መታሰቢያ የትንፋሹን ቦታ መውሰድ አለበት ይላል። እና ሌላ፣ የእግዚአብሔር ፍቅር እስትንፋስ መቅደም አለበት። አዲስ የነገረ መለኮት ምሁር ስምዖን ደግሞ፡- “አተነፋፈስህ እንዳይታወክ በቀስታ ተንፍስ።

ማሳሰቢያ፡ ይህ ማለት የመንፈስን ትዕቢት ማቆም እና በተጨማሪም ከእግዚአብሔር መንፈስ ጋር አንድ ማድረግ ማለት ነው እንጂ ለማንኛውም አስተዋይ አይደለም።

እናም የመለኪያው ደራሲ እንዲህ ይላል: "የኢየሱስ ትውስታ ከአተነፋፈስዎ ጋር አንድ ይሁን፤ ያኔ የመረጋጋትን ጥቅም ትረዳላችሁ። ሐዋርያውም እንዲህ ይላል፡- “አሁን የምኖረው እኔ አይደለሁም፣ ክርስቶስ ግን በእኔ ይኖራል” (ገላ 2፡20)፣ የሚሰራ እና የሚያነቃቃ መለኮታዊ ሕይወት። ጌታም እንዲህ ይላል፡- “ነፋስ ወደ ወደደው ይነፍሳል፣ ድምፁንም ትሰማለህ፣ ነገር ግን ከወዴት እንደ መጣ ወዴትም እንዲሄድ አታውቅም፣ ከመንፈስም የተወለደ ሁሉ እንዲሁ ነው” (ዮሐ። 3፡8) የንፋስ እስትንፋስን ምሳሌ በማድረግ። በጥምቀት ስለነጻን፣ መንፈስም ክርስቶስን እንድንቀበል አስተምሮናልና፣ የጌታ ወንድም ያዕቆብ “የተዘራውን ቃል” (ያዕ። 1፡21) እንዳለው የተቀበልነው ከእርሱ ጋር ኅብረት ከማይገኝለትና ከማይለወጥም ከእርሱ ጋር ኅብረት በመሆናችን፣ ይህ ሁሉ በሆነ መንገድ አምላክን ያደርገናል፣ የእግዚአብሔርን ቸርነት ይሞላናል። እኛ ግን ጸጋን በእኛ የሚጠብቁትን ትእዛዛት ቸል ብለናል፤ ከስንፍናችን የተነሣ በስሜታዊነት ወደቅን እና በመንፈስ ቅዱስ እስትንፋስ ፈንታ በክፉ መናፍስት እስትንፋስ ተሞላን። መንፈስ ቅዱስን የተቀበለ፣ መንፈስ ቅዱስ ያነጻው፣ የሞቀው እና በመለኮታዊ ህይወት ያነሳሳው፣ “በእናንተ የሚናገረው የአባታችሁ መንፈስ ነው እንጂ የምትናገሩት አይደላችሁምና” (ማቴ 10፡20) በሚለው የጌታ ቃል መሰረት ይናገራል። በተቃራኒው ደግሞ፡ "በእርሱ ውስጥ የጠላት መንፈስ ያለው እና በእርሱ የሚገዛው፣ የሚያደርገው እና ​​የሚናገረው ተቃራኒ ነው።"

ማስታወሻ፡- ይህ ለክርስቶስ ቅዱሳን ሐዋርያት የተሰጠ ከተፈጥሮ በላይ የሆነ የእግዚአብሔር ስጦታ ነው።

ምዕራፍ 4. እንዴት መዘመር እንደሚቻል

"በሰራህ ጊዜ" ይላል የመሰላሉ ደራሲ "ተነሳ ጸልይ እና እንደገና ተቀምጠህ ወደ ስራህ ተመለስ" እሱ ስለ የማሰብ እንቅስቃሴ ማለትም ልብን ለመጠበቅ የተማሩ ምን ማድረግ እንዳለባቸው ተናግሯል፤ መዝሙረ ዳዊትን ስለሚያደርጉት ግን እንዲሁ። በአንድ ወቅት ታላቁ ባርሳኑፊዮ እንዴት እንደሚዘፍን ተጠየቀ። እናም አዛውንቱ እንዲህ ሲሉ መለሱ፡- “ሰዓቶቹ እና መዝሙሮች የቤተክርስቲያን ባህል ናቸው፣ እናም ለኮንኮርድ ድጋፍ መሰጠታቸው ጥሩ ነው። ነገር ግን በምድረ በዳ የሚኖሩት ሰአታት አይዘፍኑም ወይም መዝሙር አይኖራቸውም፣ ነገር ግን የእጅ ሥራ ብቻ፣ በብቸኝነት እና አጭር ጸሎቶች ውስጥ ማሰላሰል። ለመጸለይ በምትቆምበት ጊዜ ትሪሳጊዮን እና የጌታን ጸሎት ብትናገር ይመረጣል። ደግሞም አሮጌውን ሰው እንድታስወግዱ እና እንዳትጠነክሩበት ወደ እግዚአብሔር ጸልዩ፤ ስለዚህ አእምሮህ ቀኑን ሙሉ በጸሎት ይሁን። እናም ሽማግሌው በብቸኝነት ማሰላሰል የልብ ጸሎት እንደሆነ እና አጭር ጸሎቶች ከመዝሙር ጋር የቆሙት ስፍራ መሆናቸውን ገልፀውልናል። ጁዋን ዴ ላ ኢስካላ እንዲሁ እንዲህ ይላል: – “ዝምታ ፣ ስለ ሁሉም ነገር ግድየለሽነት እና የልባዊ ጸሎት – ይህ የቆመበት ቦታ ነው ፣ እና ሦስተኛው ነገር የማይቆም የልብ እንቅስቃሴ ነው። ልብ የጸሎት ማደሪያ ነው፣ ያውም የመረጋጋት ነው።

ምዕራፍ 5. መዝሙሮችን በሚዘምሩ ሰዎች መካከል ስላለው ልዩነት

አንዳንዶች ብዙ መዘመርን ያስተምራሉ ፣ሌሎችም በጥቂቱ ፣ሌሎች ደግሞ ጨርሶ እንዳይዘፍን ያስተምራሉ ነገር ግን ጸሎት እና ስራን ማለትም ንግድን መሰማራት ወይም መስገድን ወይም ሌላ ቀላል ስራ መስራትን ነው የሚያስተምረው? ይህም በሚከተለው መልኩ ሊገለጽ ይችላል፡ ለብዙ ዓመታት ጸጋን በሥራና በብዙ ድካም ያገኙ ሰዎች ራሳቸው እንደለመዱት ሌሎችን ያስተምራሉ። ሌላውን መንገድ አይቀበሉም እናም በአጭር ጊዜ ውስጥ በእግዚአብሔር ምህረት ፀጋን ያገኙትን በፅኑ እምነት አይተማመኑም እንደ ቅዱስ ይስሐቅ ቃል። ለዛም ነው እንደዚህ ያሉትን ሰዎች በድንቁርናና በትዕቢት እየተዘረፉ እያሳደዱ ሌላውን መንገድ ማታለልና ጸጋ ማጣት እንደሆነ ያስተምራሉ። ቅዱሳት መጻሕፍት እንደሚሉትም “በእግዚአብሔር ፊት ድሆችን በድንገት ባለ ጠጎች ማድረግ ቀላል ነገር እንደሆነ አያውቁም” (ሲ 11፡21)። የምሳሌ መጽሐፍም እንዲህ ይላል፡- “የጥበብ መጀመሪያ ጥበብን አግኝ” (ምሳ 4፡7) ማለትም ጸጋ። ሐዋርያውም በዚያን ጊዜ የነበሩትን ደቀ መዛሙርት “ኢየሱስ ክርስቶስ በእናንተ እንዲኖር ለራሳችሁ አታውቁምን?” ሲል ገሠጻቸው። (2ኛ ቆሮ 13፡5) ከስንፍናህ ምንም አትጠቅምምና። ለዚያም ነው እንደነዚህ ያሉት ሰዎች ከአለማመን እና ከፍ ባለ ጥበብ የተነሳ የጸሎትን ልዩ ተግባር አይገነዘቡም፣ ይህም በመንፈስ ቅዱስ ምክንያት ነው።

ምዕራፍ 6. እንደዚህ በሚያስቡ ሰዎች ላይ ተቃውሞዎች

ንገረኝ እንደዚህ የሚናገር ሰው ሲጾም፣ ሲታቀብ፣ ሲመለከት፣ ሲቆም፣ ሲሰግድ፣ ሲያለቅስ እና ራሱን ሲያሳጣ ይህ ተግባር አይደለምን? ለምን ትላለህ ያለ ተግባር መዝሙረ ዳዊትን መዘመር ብቻ ጸሎት አይጠበቅም? ይህ ሁሉ ተግባርም አይደለምን?

መልስ፡- አንድ ሰው አእምሮው ሲንከራተት ቢጸልይ ምን ይጠቅመዋል? አንዱ ሲገነባ ሌላው ሲያፈርስ ድካም እንጂ ሌላ ነገር አይኖርም። ልቡ አለማመንና ርኩሰት ሞልቶ ሳለ በሥጋው ብቻ ጻድቅ እንዳይሆን ሰው በሥጋው የሚያደርገውን በአእምሮው ደግሞ ያድርግ። በልሳኖች ብጸልይ፣ ማለትም በአፌ፣ “መንፈሴ ይጸልያል፣” ወይም ድምጼ፣ “አእምሮዬ ግን ያለ ፍሬ ይኖራል፤ በመንፈስ እጸልያለሁ፣ ነገር ግን በአእምሮም ደግሞ፣ በቤተ ክርስቲያን እልፍ ቃላት በልሳን ከመናገር በልቤ ሌሎችን ለማስተማር አምስት ቃላትን በልቤ ልናገር እመርጣለሁ” ሲል ሐዋርያው ​​ያውጃል። መሰላሉም እነዚህን የሐዋርያው ​​ንግግሮች ያጸና ሲሆን በጸሎት ላይ ባደረገው ንግግር፡- “ታላቅና ፍጹም የሆነ ጸሎትን የሚሠራ ታላቅ ሠራተኛ እንዲህ ይላል፡- አምስት ቃላትን በአእምሮዬ መናገር እፈልጋለሁ፣ ሌሎችን ለማስተማር፣ ከአሥር ሺህ የሚበልጡ ቃላት በልሳኖች። ብዙ አይነት ተግባራት አሉ ነገር ግን ከፊል ናቸው የልብ ጸሎት ግን ታላቅ እና ሰፊ ተግባር ሲሆን የበጎነት ምንጭ ነው። እንደ ሚዛን ፀሐፊው ቃላቶች፣ በጸሎት ሁሉንም ነገር በደንብ ማግኘት ይችላሉ። ቅዱስ ማክሲሞስ "ከሞት ሐሳብ የበለጠ የሚያስፈራ ሐሳብ የለም፣ ከእግዚአብሔር መታሰቢያ የበለጠ የሚያምር ትዝታ የለም" በማለት የጸሎትን ሥራ የበላይነቱን አሳይቷል። በጊዜያችን፣ አንዳንዶች በታላቅ ግድየለሽነት፣ በግንዛቤ ማጣት እና በትንሽ እምነት የተጨማለቀ ጸጋ እንዳለ እንኳን መስማት አይፈልጉም።

ምዕራፍ 7

እኔ እንደማስበው ትንሽ የሚዘፍኑ ሰዎች ልክን በመጠበቅ ጥሩ ይሰራሉ። ማንኛውም መለኪያ ጥሩ ነው እንደ ጥበበኞች ቃል የአዕምሮ ጥንካሬ ሁሉ ለድርጊት እንዳይውል እና አእምሮው በጸሎት እንዲጋባ እና እንዳይዳከም። ስለዚህ፣ ትንሽ የሚዘምሩ ለጸሎት ብዙ ጊዜ ይሰጡ። አዘውትሮና ተደጋጋሚ ጥሪና የማያቋርጥ ትኩረት አእምሮውን ሲያደክመው ዝምታን የሚጠብቅ ትንሽ መጽናናትን አግኝቶ ከጠባብነት ወደ መዝሙረ ዳዊት ስፋት መሻገር ተገቢ ነው። ይህ ልምምድ በጣም ጥሩ ነው፣ እና ይህ ትምህርት የሰዎች ጥበብ ነው።

ምዕራፍ 8

ከቶ የማይዘፍኑ ደግሞ በመንፈስ የበሰሉ ከሆኑ መልካም ያደርጋሉ። መዝሙራትን ማንበብ አያስፈልጋቸውም፤ ምክንያቱም ጸጥታ፣ የማያቋርጥ ጸሎትና ማሰላሰል አላቸው። ከአላህ ጋር እስከ መግባባት ድረስ በእውቀት ላይ ከደረስክ፣እንደነዚህ አይነት ሰዎች የማሰብ ችሎታቸውን ከዚያ አይነጥቃቸው ወይም በሌላ ነገር አያስቸግራቸው። የልኬት ፀሐፊው የጀማሪው ውድቀት የራሱ ፈቃድ ነው፣ እና ዝም ብሎ የሚቀረው፣ ጸሎትን መተው ነው (ደረጃ 27). ዝም የሚል ሰው የማሰብ ችሎታ እንደ ሙሽራው ትውስታ ከእግዚአብሔር ትዝታ ሲርቅ ያመነዝራል እናም በፈቃደኝነት ትንሽ አስፈላጊ በሆኑ ጉዳዮች ውስጥ ይሳተፋል። ሁሉም ሰው ይህን ልምምድ ማስተማር አይችልም። ቀላል እና ያልተማሩ ደቀ መዛሙርትን ማስተማር ይቻላል፣ ምክንያቱም በትህትና ታዛዥነታቸው በሁሉም በጎነት ውስጥ ተካፋይ ይሆናል፤ ነገር ግን ለዐመፀኞች በጭካኔያቸውና በገዛ አእምሮአቸው ፍቅር እንዳይስቱ አልተሰጣቸውም። ቅዱስ ይስሐቅ "የገዛ ፈቃዱ ሰው ከትዕቢት ሊርቅ አይችልም፣ እና ማታለል ይመጣል።" አንዳንዶች ስለወደፊቱ ጉዳት ሳያስቡ፣ እግዚአብሔርን እንዲወደው አእምሮን እንዲያስታውስ ያስተምራሉ፤ እነሱ የሚያስተምሩት ያ ብቻ ነው ተጠብቆ መቀመጥ ያለበት ይህ ደግሞ ሊሠራ አይችልም እና ከራስ ፍላጎት ያነሰም ቢሆን። የማሰብ ችሎታው ገና አልጸዳም – በእንባ የጸዳ ነው – ምክንያቱም በግዴለሽነት እና በትዕቢት ፣ እናም በፊቱ ቆሻሻ ሀሳቦችን እንጂ ጸሎትን አያየውም። ርኵሳን መናፍስትም የእግዚአብሔርን ስም ስለሚሰሙ በልብ ውስጥ ይነሳሉ። የሚጎዳቸውን ለመግደል እየሞከሩ ጥርሳቸውን ትንሽ ያፋጫሉ። ስለዚህ፣ የራሱ ሰው ስለዚህ ልምምድ ሲሰማ፣ ወይም ስለ እሱ ሲያውቅ እና ሊጠብቀው ሲፈልግ፣ በአንድም ሆነ በሌላ መንገድ ጉዳት ይደርስበታል: እራሱን አስገድዶ ከተፈተነ፣ አይጠብቀውም፤ እና ግድየለሽ ከሆነ፣ በህይወቱ በሙሉ መንፈሳዊ እድገት አይኖረውም።

ምዕራፍ 9

የተወሰነ ልምድ እንዳለው እናገራለሁ። ቀንም ሆነ ሌሊት ፀጥ ብለህ በትህትና እና ሳታስብ ወደ እግዚአብሔር አዘውትረህ ስትጸልይ እና አእምሮህ አብዝተህ ከመማጸንህ ሲደነዝዝ እና ሰውነትህ ሲታመም እና ልብህ ከኢየሱስ ብርቱ እና ተደጋጋሚ ጥሪ የተነሳ ሙቀትም ደስታም አይሰማህም – ንቃተ ህሊና እና ተቃውሞ በመንፈሳዊ ተዋጊ መነኩሴ ውስጥ የተወለደ – ከዚያም ተነሳ ወይም እራስህን በመዝሙራት ወይም በመዝሙራት ብቻ ተማር። ስለ ሞት፣ ወይም በአንዳንድ ንግድ፣ ወይም በሌላ ነገር፣ ወይም ተነሥቶ ማንበብን ያዳምጡ፣ ለአካል ሥራ ለመስጠት። እና ብቻህን ስትዘምር፣ ትራይሳጊዮን ተናገር እና ከዛም በአእምሮህ ወይም በነፍስህ ጸልይ፣ ትኩረትህን በልባችሁ ውስጥ አቆይ። አሴዲያም በእናንተ ላይ በመጣ ጊዜ ሁለት ወይም ሦስት መዝሙሮችን እና ትሮፒቶችን አንብብ ወደ መጨናነቅ የሚወስዱትን ሳትዘፍኑአቸው፣ ምክንያቱም የመለኪያው ጸሐፊ "ዝም የሚሉ አይዘምሩም" ይላል። "በቅድመ ምግባራቸው የሚነሣው የልብ ሕመም ይበቃቸዋል" ሲል ቅዱስ ማርቆስ "ለደስታም ደስታ የተሰጣቸው የመንፈስ ሙቀት" ይላቸዋል። ከእያንዳንዱ መዝሙር በኋላ በአእምሮ ወይም በነፍስ፣ ያለ መዝሙር፣ እና ሃሌ ሉያ ጸሎት አደረግሁ። ይህ የቅዱሳን አባቶች ባርሳኑፊዮስ እና ዳያዶኩስ እና ሌሎችም ትእዛዝ ነው። ቅዱስ ባስልዮስ በየቀኑ መዝሙራትን መለወጥ ይመክራል፣ ምክንያቱም ይህ ቅንዓትን ያነሳሳል። እና ተመሳሳይ ነገር ሲዘምር የማሰብ ችሎታ አይደሰትም ፣ ይልቁንም ለግዛቱ ነፃነት መስጠትን ይወዳል ፣ እራሱን በቅንዓት ያጠናክራል ። ከታማኝ ደቀ መዝሙር ጋር ስትዘምር መዝሙረ ዳዊትን ያንብብ፤ በልብህ ተደብቀህ ስትጸልይ፣ ራስህን ትጠብቅ፤ በጸሎትም እርዳታ ከልብህ የሚመጣውን ከአእምሮ ወይም ከአእምሮ የሚመነጩትን ነገሮች መርምር። ጸጥታ ማለት ከመለኮታዊ መንፈስ የማይወጡ ሀሳቦችን ለጊዜው ወደ ጎን በመተው ጥሩ መስሎ በማዳመጥ የበለጠ ነገር እንዳያመልጥዎት ነው።

ምዕራፍ 10. ስለ ቅዠት

የእግዚአብሔር ሠራተኛ ሆይ፥ ሥራህን ስትሠራ ከአንተ ውጭ ወይም በአንተ ውስጥ ብርሃን ወይም እሳት ስታይ ወይም የክርስቶስን ወይም የመልአክን ወይም የሌላውን መገለጥ ስታይ ጉዳት እንዳትደርስብህና አንተ ራስህ ለዚያ ትኩረት ሰጥተህ ውስጣዊ ሁኔታህ ተመሳሳይ ነገር እንዲፈጥር አትፍቀድ። እንደነዚህ ያሉት ነገሮች ነፍስን ለመፈተን ከውጭ የሚመጡት ያለጊዜው ይመጣሉ። እውነተኛው የጸሎት ጅማሬ የልብ ሙቀት ነው፣ ስሜቶችን የሚያቃጥል እና በነፍስ ውስጥ ደስታን በፍቅር የሚያፈራ እና ልብን በእርግጠኝነት የሚያረጋግጥ ነው። ወደ ነፍስ የሚደርስ ነገር ሁሉ ከስሜትም ሆነ ከአእምሮ፣ ልብ ሲጠራጠርና ሳይቀበለው ሲቀር፣ ከጠላት እንጂ ከአምላክ የመጣ አይደለም ይላሉ አባቶች። እናም የማሰብ ችሎታህ በሆነ በማይታይ ሃይል ወደ ውጫዊ ነገሮች ወይም ወደ ከፍታዎች መጎተትን ስትመለከት አትመን ወይም አእምሮህን እንዲጎተት አትፍቀድ ነገር ግን ወዲያውኑ ወደ ስራው እንዲመለስ አድርግ። ቅዱስ ይስሐቅ "እግዚአብሔር የላከልን ሳይታሰብ ከራሱ ይመጣል" ብሏል። ጠላት እንደፈለገው መንፈሳዊ ነገሮችን ከተፈጥሮ ሥራዎች መካከል ሲለውጥ እና በሙቀት ፋንታ የተዘበራረቀ ምኞቱን ሲቀባው ነፍስ እንዲህ ዓይነት ቅዠት ውስጥ መሆን እንዴት ከባድ ይሆንበታል! ጠላት ከመንፈሳዊ ደስታ ይልቅ ትምክህተኝነትና ትዕቢት የሚመነጨው ኢ-ምክንያታዊ ደስታ እና ሰነፍ ጣፋጭነት ሲፈጥር ነው። ጠላት ከልምድ ከሌለው ሰው ሥራውን ደብቆ የጸጋ ሥራ አድርጎ ለማሳየት ይሞክራል። ነገር ግን ጊዜ፣ ልምድ እና ስሜት እቅዳቸውን ለሚጠራጠሩ ይገልፃል። ቅዱሳት መጻሕፍት እንደሚናገሩት ምላስ የምግብን ጣዕም ማለትም የመንፈሳዊውን ጣዕም ይገነዘባል እና ሁሉንም ነገር ያለምንም ስህተት ያሳያል።

ምዕራፍ 11. ስለ ማንበብ

"በንቁ ህይወት ውስጥ ስትሆኑ ስለ ተግባር የሚጽፉትን አንብቡ" ይላል ስኬል "የእሱን ምክር ስትከተል ምንም ተጨማሪ ማንበብ አያስፈልገኝም:: ሁልጊዜም ስለ ጸጥታ እና ጸሎት በመሰላሉ ውስጥ፣ በቅዱስ ይስሐቅ፣ በቅዱስ ማክስሞስ፣ በስምዖን አዲሱ የነገረ መለኮት ሊቅ እና ደቀ መዝሙሩ ስቴታቶስ፣ በሄሲቺየስ፣ በፊልጶስ ዘ ሲናይት እና ሌሎችም ስለ እነዚህ መፅሃፍቶች ምን ጊዜም እንዳስቀመጡት። ለአንተ የማይመች እና የማሰብ ችሎታህን ከጸሎት እንደሚያዘናጋ በድምፅህ አትታበይ፤ በመልካም አነጋገርህና በንግግራችሁ ጊዜ በከንቱ አትውደቁ። አፍ። በዚህ የተጠናከረ የማሰብ ችሎታ በቅንዓት የመጸለይን ልማድ ያገኛል። ያለበለዚያ ቀደም ሲል እንዳልነው አእምሮው ይጨልማል፣ ይዳከማል፣ ያብዳል፣ ጭንቅላት ማሰብ ይሳነዋል እና በጸሎት ይዳከማል።

ምዕራፍ 12

ሁልጊዜም ወደ ዝንባሌህና ወደ ዝንባሌህ ነገር ትኩረት ስጥ፡ ለእግዚአብሔር ፍቅርና ለነፍስ ጥቅም ስትል በእውነት ዝም ብትል ወይም ስትዘምር ወይም ብታነብ ወይም ብትጸልይ ወይም አንዳንድ በጎ ምግባርን በተግባር ብታደርግ ጠላት ሳታውቅህ እንዳይሰርቅህ በመልክህ ብቻ ሠራተኛ እንዳትሆን እግዚአብሔርን ሳይሆን ሰዎችን እያገለገልክ ነው። የክፉው ተንኮል ብዙ ነው፣ እና ብዙ የማያውቀውን አላማችንን ወደሚያዘንብበት ቦታ በተንኮል ይሰልላል። እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ እንዳይሆን ሥራችንን ሁልጊዜ ሊሰርቀን ይፈልጋል። ምንም እንኳን ሳያቋርጥ ቢዋጋ እና ሳያፍሩ ቢራመድም አላማህ ጽኑ ከሆነ ብዙ ጊዜ ሊዘርፍህ አይችልም፤ ፈቃድህንም በዓላማህ ላይ ባነሣሣ፥ አሳብንና ልብን በሚያውቀው እርሱ ይቅር ትባላለህ ምስጋናም ታገኛለህ። ይህ አምሮት ማለትም ከንቱ ውዳሴ መነኩሴው በበጎነት እንዲራመድ አይፈቅድም እና በእርጅና ጊዜ በሦስቱ ግዛቶች ውስጥ ንፁህ ይሆናል-ጀማሪ ፣ መካከለኛ እና ፍጹም።

ይህንንም ከተሞክሮ ካየሁት፣ ጾም፣ መታቀብ፣ ድፍረት፣ ንቁነት፣ ጸሎት፣ ዝምታ፣ ልቅሶና ትሕትና ያለ ምግባሩ መነኩሴ ፈጽሞ አይሳካለትም። እነዚህ በጎነቶች እርስ በርስ የሚፈጠሩ እና የሚደጋገፉ ናቸው። አዘውትሮ ጾም መከልከልን ይፈጥራል፤ መታቀብ፣ ንቁ መሆን፤ ንቃት፣ ትዕግስት፤ ጸጥታ፣ ጸሎት፤ ጸጥታው፣ ማልቀስ፤ እና ማልቀስ፣ ትህትና። በጎነቶች መካከል ከዚህ የበለጠ የጋራ ጥገኝነት የለም። እና በጎነትን የሚቃረኑ መጥፎ ድርጊቶችን በተመለከተ ተመሳሳይ ነው።

አንድ ሰው ህመማችንን እራሱ እንደ ሰማው አሳልፎ ፍሬውን ተቀብሎ እኛን ወይም ሌላውን እንዳይከሰን እና እውነታው እንደተናገርነው አይደለም በማለት እያንዳንዱ ድርጊት እንዴት መከናወን እንዳለበት ለማሳየት እዚህ ላይ ስለምጥ እና ስለ ህመም መናገር ተገቢ ነው። በልብ ስቃይ እና በሰውነት ስራ የእውነት ስራ ተፈፀመ እና በእነሱ በኩል የመንፈስ ቅዱስ ተግባር ይገለጣል፣ እሱም ለእያንዳንዱ አማኝ በጥምቀት የተሰጠው እና ትእዛዛቱ ሳይፈጸሙ ሲቀሩ፣ በስሜቶች ስር ተቀብረው እና ንስሐችንን በማይገለጽ በእግዚአብሔር ምሕረት ይጠብቃሉ። በመጨረሻው በእኛ መካንነት ምክንያት እንዲህ ያሉትን ቃላት አንሰማ፡- “መክሊቱን ውሰዱ…ያለውንም እንኳ ውሰዱ” (ማቴ። 25፡28-29) እና ከእግዚአብሔር ጋር ኅብረትን እንዳልተቀበሉ ወይም እንደተቀበሉት እንደ ናቁ ሰዎች በገሃነም እየተሠቃየን ወደ ዘላለማዊ ሥቃይ አንላክ። አካላዊም ሆነ መንፈሳዊ ድርጊት ሁሉ ያለ ሕመምና ያለ ሥራ ሲደረግ፣ ለሚፈጽሙት ፍሬ አያፈራም፤ ምክንያቱም “መንግሥተ ሰማያት ትጨነቃለች” ይላል ጌታ፣ “ጨካኞችም ይወስዷታል” (ማቴ 11፡12)። ጥንካሬ በሰውነት ውስጥ ህመም ይሰማል። ብዙዎች ለብዙ ዓመታት የሠሩ ወይም እየሠሩ ቢሆንም፣ ሕመም ካልተሰማቸው፣ ሥራቸውን በቅን ልቦና አይሠሩም፣ ሕመሙን ለመታገሥ ፈቃደኛ ባለመሆናቸው ንጽህናን ወይም መንፈስ ቅዱስን አያገኙም። አንድ ሰው ግድየለሽ እና ሰነፍ ነው፣ ስለዚህ እሱ ጠንክሮ የሚሰራ ይመስላል፤ ነገር ግን እንደዚህ አይነት ሰው ህመም ከሌለበት ፍሬ አያጭድም፣ ምክንያቱም ምንም ህመም አይሰማውም። ለዚህም ምስክር “ህይወታችን ታላቅ ስራ ቢሆንም ልባችን ህመም ካልተሰማው ጥረታችን እውን አይደለም ከንቱ ነው” ይላል።

ማሳሰቢያ: አሳቢ አባት፣ መንፈሳዊ ተዋጊ መነኩሴ ባሕርይ መሆን አለበት ያለውን ጥንካሬ ወይም ሕመም ስሜት ሲናገር፣ ክርስቲያን – የፍርሃት አገልጋይነት መንፈስ አልተቀበሉም ማን፣ ነገር ግን የልጅ ልጅ ጉዲፈቻ መንፈስ፣ እና ነጻ ነው – በራሱ ላይ ግፍ እንደሚሰራ አያስተምርም፤ ይልቁንም፣ በመንፈስ የክርስቶስን ወታደር ወደ ውጊያ ይመራዋል፣ ስለዚህም እምነትን፣ ትዕግሥትን፣ ትሕትናን፣ ራስን መግዛትን እና ንጽህናን ከመጥፎ ምኞት የጸዳ፣ እንዲሁም በክርስቶስ ምግባር እና ሕይወት፣ እንደ ቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅ፣ እንደ ምሽግ፣ መንግሥተ ሰማያትን ይዋጋልና ያሸንፋል፣ ምንም እንኳን ለእኛ የማይደረስ ቢመስልም።

እና ደግሞ ምንም እንኳን በህመም ውስጥ ብናልፍም ከተስፋ መቁረጥ ስሜት ወደ አላስፈላጊ ጭንቀቶች እንሄዳለን እና ነፍሳችን ትጨልማለች ፣ ምክንያቱም በእነዚያ ጭንቀቶች ውስጥ እፎይታ ታገኛለች ፣ ይህም የማይቻል ነው። ያን ጊዜ በማይታይ ሰንሰለቶች እንደታሰርን፣ የማንንቀሳቀስ እና ምንም አይነት ስራ መስራት የማንችል እንሆናለን ምክንያቱም ድክመት በውስጣችን በዝቶበታል፣ በተለይም ጀማሪዎች ስንሆን፤ ለፍጹምነት፣ ሁሉም ነገር በመጠን ጠቃሚ ነው። ታላቁ ኤፍሬምም ይህንኑ ይመሰክራል፡- “ስትሠራ ከከንቱ ድካም ለመራቅ በትጋት ሥሩ። ብልቶቻችን በድካም ካልደረቁ፣ በጾም ድካም ካልደከሙ፣ የሥቃይም ሕማም ካልተጀመረ፣ “ሴት እንደምትወልድ” (ኢሳ 21፡3) እንደ ነቢዩ ቃል የመዳንን መንፈስ በልብ ምድር አናሰፍንም፤ እንደ ሰማችሁት። እኛ ዓመታትን ብቻ እንመካለን ፣ በማይጠቅም በረሃ ፣ እና ደካማ ፀጥታ ፣ ታላቅ ሥራ እንደመሰሉት። ነፍስም ከሥጋው ስትለይ ያን ጊዜ የሕይወታችንን ፍሬ ሁሉ እናውቃለን።

ማስታወሻ፡ የመለኪያው ደራሲ፣ ደረጃ 7።

ምዕራፍ 15

ምንም እንኳን አንዳንዶች እንደ አስተማሪ በራሳቸው ልምድ ላይ ቢተማመኑም ሰው በጎነትን ለመለማመድ እራሱን ለመለማመድ የማይቻል ነው። በፍፁም ሰው ምክር ሳይሆን ለራሱ የሚሰራ፣ ወይ ትዕቢተኛ ነው፣ ወይም ትዕቢት በእሱ ውስጥ ይወለዳል። አብ እንዳስተማረው እንጂ ወልድ በራሱ ምንም አያደርግም፤ መንፈስ ቅዱስም በራሱ አይናገርም። ወደ ምስጢራቱ የሚያስተዋውቀው ማንም ሰው የማያስፈልገው እንደዚህ ያለ ከፍተኛ በጎነትን ያገኘ ሰው አለ? እንዲህ ዓይነቱ ሰው ተታልሏል እና፣ ከመልካም ባህሪያት ይልቅ በእሱ ላይ የበለጠ ኩራት ያለው ይመስላል። ስለዚህ የንቁ ምግባራትን ሥራ የሚያውቁትን ማዳመጥና በሚያስተምሩት ጊዜ በጎነትን ማክበር ተገቢ ነው፡- ጾም ሰው ረሃብ የሚሰማው፣ ደስ የማይል መታቀብ፣ ታጋሽ ንቃት፣ የስግደት ድካም፣ ሰውነትን የሚያደክም የማይንቀሳቀስ የቆመ ቦታ፣ የማያባራ ጸሎት፣ ትሕትና ያለማስመሰል፣ የማያቋርጥ ጸሎት እና በትዕግስት፣ በጨው የተቀመመ ንግግር፣ ያለማቋረጥ ጸሎትና በትዕግስት፣ በጨው የተቀመመ ሁሉ። በዕድሜ የገፉ ወይም የታመሙ ካልሆኑ በስተቀር ሁል ጊዜ በእረፍት ወይም በመቀመጥ ብቻ እንዲቆዩ አይመከርም። “ከእጅህ ሥራ ትበላለህ” (መዝ 127፡2) ይላል ቅዱሳት መጻሕፍት። ደግሞም “መንግሥተ ሰማያት በኃይል ተሸነፈች” (ማቴ 11፡12) ተብሏል። ስለዚህ ከላይ የተገለጹትን ሥራዎች ማለትም እንደ መንፈሳዊ ተዋጊ መነኩሴ እና በጊዜው ፍሬውን በእግዚአብሔር ዘንድ ታጭዳላችሁ።

የ«ፊሎካሊያ» (ፍቅረ ሠናይ) ምዕራፎች ማውጫና ቀጣይ ንባብ

• ⬅️ ቀዳሚው ድርሳን (10/50)፦ ቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘሲና — የቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘሲና ታዋቂ ነጸብራቆች፦ ስለ ጸጥታና ጸሎት እንዲሁም ስለ ጸጋና ስለ መንፈሳዊ ስሕተት ምልክቶች
• 📚 ሙሉ የመጽሐፉ ማውጫ (ሁሉም 50 ድርሳናት)፦ «ፊሎካሊያ» (ፍቅረ ሠናይ) — ሙሉ ማውጫና ሥነ-መለኮታዊ መመሪያ
• ➡️ ቀጣዩ ድርሳን (12/50)፦ ቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘሲና — የቅዱስ አባታችን የጎርጎርዮስ ዘሲና ምዕራፎች ስለ ጸጥታ፦ ጸጥታን የሚጠብቅ ሰው እንዴት ተቀምጦ መጸለይ እንደሚገባው
• 🕊️ ተዛማጅ መንፈሳዊ መጽሐፍ፦ የመንፈሳዊ መንገደኛ ልባዊ ትረካዎች ለመንፈሳዊ አባቱ (ስለ ኢየሱስ ጸሎት)

📱 የዘወትር የጸሎት ሕይወትዎን በ Pray.ee መተግበሪያ ያጠናክሩ፦ የቅዱሳን አበውን ትምህርቶችና የኢየሱስን ጸሎት በየዕለቱ በሥርዓት ለመለማመድ ነጻውን የ Pray.ee የጸሎት መተግበሪያ ከ Google Play ያውርዱ። መተግበሪያው የ40 ቀን የጸሎት ቆጣሪ (40-day prayer tracker)፣ ዕለታዊ የጸሎት ማስታወሻ (daily reminders) እና ያለ ኢንተርኔትና ያለ ማስታወቂያ ለማታ ንባብ ምቹ በሆነ የጨለማ ገጽታ (Dark Mode) የቅዱሳን አበውን ጽሑፎች የማንበብ አገልግሎት ይሰጣል።

ሥነ-መለኮታዊና መንፈሳዊ ማስታወሻ፦ የቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘሲና ትምህርትና ንቃተ ልቡና (Nepsis)

በ«ፊሎካሊያ» (ፍቅረ ሠናይ) መድብል ውስጥ የሚገኘው የቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘሲና ትምህርት ከኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ገዳማዊ ትውፊት — በተለይም ከመጽሐፈ መነኮሳት (ማር ይስሐቅ፣ ፊልክስዩስ እና አረጋዊ መንፈሳዊ) ጋር ጥልቅ መንፈሳዊ አንድነት አለው። ዋናው ዓላማው ንቃተ ልቡና (Nepsis) ማለትም አእምሮንና ልብን ከክፉ ሐሳቦች መጠበቅ፣ በትሕትናና በንስሐ መመላለስ፣ እንዲሁም «ጌታ ሆይ ኢየሱስ ክርስቶስ የእግዚአብሔር ልጅ፣ እኔን ኃጢአተኛውን ማረኝ» በሚለው የልብ ጸሎት ከእግዚአብሔር ጸጋ ጋር መዋሐድ ነው።

የአበው መንፈሳዊ ጥንቃቄ፦ የኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቅዱሳን አባቶች ጸሎትን እንደ አስማታዊ ቃል (magical mantra) ወይም ያለ ንስሐና ያለ ትሕትና በራስ ጥበብ ብቻ እንደሚፈጸም ሥጋዊ ልምምድ ከመቁጠር አጥብቀው ያስጠነቅቃሉ። እውነተኛ ጸሎት የሕያው እግዚአብሔርና የሰው ነፍስ የፍቅር ግንኙነት ስለሆነ ከምስጢረ ንስሐ፣ ከቅዱስ ቁርባን፣ ከትሕትናና ከባልንጀራ ፍቅር ጋር ተያይዞ ሊፈጸም ይገባል።

ተደጋግመው የሚጠየቁ ጥያቄዎች (FAQ)

ይህ የቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘሲና ድርሳን በ«ፊሎካሊያ» ውስጥ ምን ያስተምራል?

ይህ የቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘሲና ድርሳን («የቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘሲና ትምህርት በ15 ምዕራፎች፦ ስለ ውስጣዊ ጸጥታና ስለ ሁለቱ የጸሎት መንገዶች») የ«ፊሎካሊያ» (ፍቅረ ሠናይ) ዋና ክፍል ሲሆን፣ ስለ መንፈሳዊ ንቃተ ልቡና (Nepsis)፣ ከክፉ ሐሳቦችና ከፍትወታት ስለ መንጻት፣ ስለ ትሕትናና ስለ ዘወትር ጸሎት የሚያስተምር የአበው መመሪያ ነው።

ምእመናን የ«ፊሎካሊያ» ትምህርቶችን በዕለት ተዕለት ሕይወታቸው እንዴት ሊተገብሩ ይችላሉ?

ምእመናን በንስሐ፣ በትሕትና፣ ቅዱሳት መጻሕፍትን በማንበብና «ጌታ ሆይ ኢየሱስ ክርስቶስ የእግዚአብሔር ልጅ፣ እኔን ኃጢአተኛውን ማረኝ» የሚለውን የኢየሱስ ጸሎት በሰላምና በትኩረት በመጸለይ የቅዱሳን አበውን ምክር በሕይወታቸው መተግበር ይችላሉ።

ሙሉውን የ«ፊሎካሊያ» (ፍቅረ ሠናይ) 50 ድርሳናት በአማርኛ የት ማግኘት ይቻላል?

ሁሉንም 50 የ«ፊሎካሊያ» ምዕራፎችና የቅዱሳን አበው ድርሳናት በ Pray.ee ድረ-ገጽ በሚገኘው ሙሉ የአማርኛ ማውጫ (/am/filokaliya-fikre-senay-mulu-metsihaf-mawcha/) እንዲሁም በነጻው የ Pray.ee የሞባይል መተግበሪያ ላይ በነጻ ማንበብ ይችላሉ።

ዋቢ መጻሕፍትና ቀኖናዊ ምንጮች

• መጽሐፍ ቅዱስ (ሰማንያ አሐዱ) — 1ኛ ወደ ተሰሎንቄ ሰዎች ምዕራፍ 5፥17 («ሳታቋርጡ ጸልዩ»)
• የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ይፋዊ ድረ-ገጽ — ቀኖናዊና ገዳማዊ ትውፊት (መጽሐፈ መነኮሳት)
• ማኅበረ ቅዱሳን (EOTCMK) — የኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ሥርዓተ ጸሎትና የአበው ትምህርት